İnsan Kelimesinin Kur'an'daki Genel ve Özel Kullanımları Bağlamında Meallere Eleştirel Bir Yaklaşım
NAROL, Süleyman ;
bilimname: düşünce platformu2018Vol. 2018pp. 477-504
279
narol2018insanbilimname
Abstract
Allah
imtihan etmek ve teslimiyetini görmek için sorumluluk yüklediği ve buna mukabil
yeryüzünün en değerli varlığı kıldığı insana Kur’an’da çeşitli vesilelerle
farklı üsluplarda hitap etmiştir. Dilbilimciler insan kelimesinin
etimolojik kökenini tespit ederken farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Kelimenin
aslına dair ortaya koydukları görüşlerin hepsi dikkat çekici bir şekilde insanı
tanımlayan niteliklere işaret etmektedir. Bu çerçevede insan
kelimesinin; “unutan varlık anlamında” ins kökünden, kendisine öğretilen
varlık anlamında înâs mastarından veya “çok hareket etmek” manasındaki nvs
kökünden türediği söylenmektedir. Ayrıca “cana yakın olmak, uyum sağlamak”
anlamındaki üns mastarından türediği “yaratılış itibariyle sosyal
varlık” olarak tanımlamasının da buradan kaynaklandığını ifade eden değerlendirmeler
de bulunmaktadır.
Bu
çalışmada yirmi üç yıllık nüzul sürecinde farklı bağlamlarda inen ayetlerde yer
alan insan kelimesinin sınıflandırılmasında, ayetlerin indiği ortamın
tarihi bağlamı başta olmak üzere siyak-sibak ilişkisi, dil kuralları ve nüzul
sebepleri dikkate alınmıştır. Diğer yandan insan kelimelerinden ilk
kastedilenin kim olduğunu tespit etmenin ayetin mesajını anlamada ne denli
önemli olduğu örneklerle ortaya konulmuş ve söz konusu kelimenin
anlamlandırılmasına dönük meallerin yaklaşımları analiz edilmiştir.